کتاب زندگی

وی افزود: در ادامه آيه هم آمده است كه «وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ یَأْتِیَ بِآیَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ: و هيچ فرستاده‏اى را نرسد كه بی‌‏اجازه خدا نشانه‌‏اى بياورد» يعنی هر آيه‌ای كه پيامبران الهی آوردند، الهی است، اما رسول غير از نبی است. تعداد انبياء الهی زياد بود، رسول يعنی كسی كه صاحب شريعت و دين باشد، يعنی در نتيجه تعداد رسول خيلی كم است، اما تعداد انبياء زياد است.

رئيس انجمن بين‌المللی فلسفه اسلامی در ادامه سخنانش با اشاره به اين‌كه دين يك خطاب الهی به انسان است، اظهار كرد: پس «دين» برای دين بودن خود، بايد وجه الهی داشته باشد و دارای جنبه‌ای باشد كه از آن به جنبه «يا للحقی» يا «يد الحقی» تعبير می‌كنند، يعنی آن طرفی كه طرف خداست، اصلاً بدون خداوند كه دين معنايی نخواهد داشت. جنبه يا للحقی را «ولايت» می‌گويند و دينی كه جنبه يا للحقی نداشته باشد، دين نيست. ولايت يعنی وجهی از دين كه انسان را به خدا می‌رساند، ولايت در لغت به معنای قرب است، دو عدد متوالی و نزديك به هم كه فاصله‌ای نداشته باشند.

اعوانی با بيان اين‌كه ولايت مايه تقرب بنده به خداوند است، تصريح كرد: دين يك جنبه يا للحقی دارد كه خطاب به انسان است، بنابراين هر دين الهی، نمی‌تواند از وجه ولايت جدا باشد؛ اين امر اختصاص به اسلام ندارد، چنانچه كه عرفا و حكما در اين باره بحث‌های بسياری مطرح كرده‌اند، حقيقت دين ولايت است؛ يعنی هر رسولی اولاً و بالذات ولی است، ولی علاوه بر ولايت نبوت و رسالت را هم داراست، اگر ولايت نداشت، اصلاً نمی‌توانست نبی و رسول باشد؛ بنابراين با مطالعه در اديان مختلف به اين نتيجه رسيدم كه ولايت نه تنها در اسلام باطن دين است، بلكه در هر دينی الهی، ولايت درك و حقيقت دين است. دين بدون ولايت، دين نيست.

عضو هيئت علمی دانشگاه شهيد بهشتی با اشاره به اين‌كه حضرت رسول(ص) ختم نبوت هستند، اما اين پايان راه دين اسلام نيست، چون ولايت باقی است، اظهار كرد: بعد از حضرت رسول(ص) دوره آغاز ولايت است و باطن نبوت كه ولايت است بر ظهور دور ولايت است. به نظر بنده، عرفان و تشيع، هر دو بر مسئله ولايت تأكيد می‌كنند. عرفان هم مبتنی بر ولايت است، هيچ عارفی نيست كه مسئله ولايت را در رأس عرفان خود قرار ندهد. تشيع نيز همين گونه است و از اين لحاظ عرفان و تشيع به واسطه اصل مشترك ولايت به هم نزديك هستند، اما اختلافات جزئی هم دارند.

عضو هيئت مديره فدراسيون بين‌المللی انجمن‌های فلسفه جهان در ادامه سخنانش گفت: ديگران بر خلافت تأكيد می‌كنند، كسی كه به هر ترتيب خليفه شد او را خليفه می‌دانند، در حالی كه تشيع و عرفان به درستی در مسئله ولايت تأكيد می‌كنند و اعتقاد دارند كه جانشين و وارث پيامبر(ص) بايد وارث علم ايشان باشد، يعنی بايد از ايشان ارث ببرد. جانشين پيامبر(ص) بايد آن معارف و حقايقی كه بر پيامبر(ص) نازل شده را ارث ببرد و روح آن معارف بايد در جانشين ايشان باشد.

نويسنده «بررسی آراء و آثار افلوطين» با اشاره به اين‌كه جانشين پيامبر(ص) بايد ولی باشد و ولايت داشته باشد، تأكيد كرد: چون وراثتی كه از پيامبر(ص) می‌ماند، ولايت است، چون با ختم نبوت ديگر نبوت به ارث برده نمی‌شود، طبق حديث مشهور «العلماء ورثة الانبياء» علما هم بايد ولايت داشته باشند تا وارث انبياء باشند، عالمی كه وارث پيامبر(ص) بايد جنبه ولايت الهيه در او قوی باشد.

وی در ادامه سخنانش تصريح كرد: بنابراين اعتقاد شيعيان بر اين است كه بعد از رسول خدا(ص) و پايان يافتن ختم نبوت آن كسی كه وصی ايشان بود و شايستگی اين را داشت كه جانشين ايشان باشد، بايد ولی باشد و صفت ولايت او محفوظ باشد و ولايت هم باطن نبوت است. ولايت است كه می‌تواند وارث حقيقی پيامبر باشد چون روح او نزديك‌ترين روح به پيامبر(ص) است، برای اينكه ولايت الهی ايشان را دارد و اين شخص، تنها شخص اميرالمؤمنين(ع) است كه به نظر عرفا و تشيع ايشان ولی كامل است و مظهر اسمای حسنا و روح همه انبياء و اولياء است، چون حضرت رسول(ص) ختم نبوت بودند، ختم ولايت هم بودند، اما جنبه ولايت در ايشان پنهان بود، به جهت رسالت برای تشريع و كسی كه وارث رسول‌الله(ص) است وارث همه انبياء‌ است.

عضو پيوسته فرهنگستان علوم تأكيد كرد: از حضرت رسول(ص) منقول است كه فرمودند: «من راد ان ينظر الی نوح فی عزمه و موسی فی علمه و عيسی فی ورعه فلينظر الی علی بن ابيطالب(ع): اگر كسی بخواهد به نوح(ع) در تصميمی (شكست‌ناپذير) كه داشت و به موسی(ع) در علمش و به عيسی(ع) در ورعش بنگرد، علی بن ابيطالب(ع) را ببيند.»، يعنی ايشان جامع نبوت و ولايت همه اولياء و انبياء است يا به تعبيری كه ابن عربی دارد، «فبعد رسول الله(ص) علی بين ابيطالب(ع) امام‌العالمين و سر‌الانبياء اجمعين است و اين مقام همه ائمه(ع) و كملينی از اولياءاست، بعد از ائمه علمای هستند كه اگرچه به حد آن‏ها نيستند ولی ولايت دارند.