کتاب زندگی

وی با اشاره به حضور آيت‌الله العظمی صافی گلپايگانی در كنگره آخوند تصريح كرد: حضور اين مرجع تقليد نشان از سيره عملی بزرگان ما برای پاسداشت مقام عالم دين است.

لاريجانی با طرح بحثی در زمينه روش تحقيق در علوم حوزوی صحبت‌های خود را ادامه داد و بيان كرد: بحث روش تحقيق در علوم حوزوی در حوزه‌های علميه ما جدی گرفته نمی‌شود و جای آن خالی است، بحث روش شناسی در مغرب زمين در ابتدا به علوم تجربی اختصاص داشت اما در حال حاضر به علوم انسانی هم تسری پيدا كرده است و بحث بسيار مهمی است.

وی با تاكيد بر اينكه مسائل زيادی در حوزه‌های علميه وجود دارد كه منقح نشده است اظهار كرد: تنقيح بحث روش تحقيق فقط جنبه نظری ندارد و جنبه‌های عملی آن هم مهم است، حوزه‌های علميه بايد بحث روش تحقيق را در علوم حوزوی جدی بگيرند و به عنوان يك مساله تاثير گذار در پيشبرد علوم آن را مورد توجه قرار دهد.

لاريجانی با اشاره به اينكه بحث از روش تحقيق داخل خود آن علم نيست و هر كدام از علوم معياری دارند اظهار كرد: در روزگار ما بحث روش تحقيق در فلسفه‌های علم مطرح می‌شود بحث Philosophy of Science هم بر همين موضوع تاكيد دارد بنا براين در علوم حوزوی هم بحث روش‌شناسی نبايد در خود اين علوم مورد بحث قرار بگيرد.

وی با تاكيد بر اينكه فلسفه‌های علوم بايد در حوزه‌های علميه مورد بحث و بررسی قرار بگيرند گفت: من 13 سال پيش فلسفه علم اصول را طرح كردم برخی از محققين ما هم به اين موضوع پرداخته بودند؛‌ بحث مبادی علوم بايد با روش خاصی طرح شود عدم طرح اين مباحث به طور مستقل و متمركز منجر شده بسياری از مطالب مهم در فقه، ‌اصول و تفسير به درستی مورد بررسی قرار نگيرند مثلا بحث ماهيت حكم ده‌ها جا طرح می‌شود كه اگر همه اينها در يك جا و به صورت متمركز مورد طرح قرار بگيرد به نتايج خوبی می‌رسيم.

لاريجانی با طرح چهار نكته اساسی در زمينه روش تحقيق تصريح كرد: نكته اول در اين زمينه اين است كه آيا در تحقيق علوم حوزوی تاريخ مسائل و علم نقش دارد؟ علمای ما شيوه‌های متفاوتی در اين زمينه داشته‌اند برخی از علمای ما معتقدند كه برای بررسی يك مسئله بايد تاريخ آن هم مورد بررسی قرار بگيرد.

وی با تاكيد بر اينكه برخی از علوم ما مانند علم تاريخ،‌ تاريخ اسلام،‌ رجال،‌ فقه در بخشی كه تاريخی است به طور ذاتی تاريخی هستند گفت: در مغرب زمين بحث تاريخ بسيار برجسته شده و بسياری از فيلسوفان معتقدند بدون مراجعه به تاريخ نمی‌توانيم عقلانيت علم را تبيين كنيم اين افراد مدعی‌اند كه چون در بيرون از اين علم منبع اتكايی وجود ندارد بايد به سيره علمای همان علم مراجعه كنيم و از همين سيره‌ها معيارها را انتزاع كنيم.

لاريجانی با اشاره به رويكرد دوم در مراجعه به علم تاريخ گفت: عده‌ای از دانشمندان معتقدند مراجعه به سيره تاريخی مسئله در شناخت آن مسئله كمك می‌كند اما برای شناخت آن مسئله ضروری نيست مثلا در بحث اصالت وجود و ماهيت خود اين مسئله و پاسخ عقلی به آن بايد مهم باشد نه مطالبی كه دانشمندان در طول تاريخ در مورد اين مسئله طرح كرده‌اند.

وی با اشاره به مسئله دوم در روش تحقيق گفت: بحث استيفای مباحث و اقوال مهم در علم مسئله‌ای است كه بايد مورد توجه قرار بگيرد آخوند خراسانی از جمله علمايی بود كه در مورد مقام علمی و اعلميت او كسی شك ندارد اما همين عالم را وقتی با علمای هم عصر خود و يا قدمای خود مقايسه می‌كنيم می‌بينيم كه آخوند خراسانی به بعضی از مباحث به صورت مختصر پرداخته و علمای ديگر همان مباحث را با وسعت زيادی مورد بررسی قرار داده‌اند.

لاريجانی با طرح اين سوال كه چرا روش علمای ما در قبال موضوعی واحد متفاوت بوده است؟ گفت: ما بايد راجع به اين اختلاف روش به مطالعه و بررسی بپردازيم علمای ما به صورت ذوقی روش‌های متفاوت را انتخاب نكرده‌اند و ما بايد در مورد روش آنها مداقه كنيم و از كنار اين مسئله به سادگی عبور نكنيم.

رئيس قوه قضائيه با طرح مسئله سوم در زمينه روش تحقيق ادامه داد: مسئله علوم انسانی مسئله‌ای مهم است كه ما بايد با دقت لازم آن را بررسی كنيم پيش فرض‌های علوم انسانی مغرب زمين در بسياری از موارد با پيش‌فرض‌هايی كه يك انسان متدين به آنها معتقد است مغاير است.

وی اظهار كرد: بسياری از علمای ما معتقدند علوم انسانی از روان‌شناسی تا حقوق بايد منطبق با آموزه‌های قرآنی و پيش‌فرض‌های دينی باشد و مطالبی كه توسط اين علوم برای زندگی بشر بيان می‌شود بايد دارای خاستگاه قرآنی باشد سوالی كه در اينجا مطرح می‌شود اين است كه با چه روشی بايد اين كار صورت بگيرد؟ چگونه بايد به قرآن و روايات رجوع كنيم تا علوم انسانی اسلامی داشته باشيم؟

لاريجانی با اشاره به اينكه اگر در زمينه روش‌شناسی علوم انسانی در حوزه‌های علميه كارهای قابل قبولی انجام شود علوم حورزوی به بيرون از حوزه‌های علميه عرضه می‌شوند گفت: بايد در روش‌شناسی علوم انسانی به دنبال راه‌هايی برای ساختن علوم انسانی اسلامی باشيم.

رئيس قوه قضائيه ابراز كرد: بحث چهارم در زمينه روش تحقيق بحث‌های تطبيقی در علوم است،‌ ما گنج بزرگی از تاليفات و آثار علما در اختيار داريم كه آنها با زحمت و مرارت بسيار و در شرايط سخت معيشتی و نبود امكانات لازم و با از خودگذشتگی اين منابع را جمع‌آوری و در اختيار ما قرار داده‌اند ما برای احيای اين مباحث بايد از روش‌های جديد استفاده كنيم.

وی با اشاره به اينكه كارهايی كه علمای ما در فقه و اصول انجام داده‌اند اين قابليت را دارند كه در سطح جهانی مورد عرضه قرار بگيرند گفت: برای مثال در بحث زبان‌شناسی كارهايی كه علمای ما انجام داده‌اند با وجود اينكه اين بحث‌ها برايشان صرفا وسيله بوده و به عنوان موضوعی مستقل به آن نپرداخته‌اند قابليت عرضه در سطح جهانی را دارند.