مكتبسازی؛ حربه دستگاه خلافت در برابر جريان عظيم علمی امام صادق(ع)
حجتالاسلام مختاری عنوان كرد:
مكتبسازی؛ حربه دستگاه خلافت در برابر جريان عظيم علمی امام صادق(ع)
گروه حوزههای علميه: دستگاه خلافت عباسی تلاش گستردهای برای از بين بردن حاكميت علمی، فقهی و مرجعيت امام صادق(ع)، انجام میداد؛ يكی از ابزارهای دستگاه خلافت، بها دادن به مذاهب فقهی و ترويج آنها بود، در اين زمان، مكاتب ديگری در مقابل فقه امام جعفر صادق(ع)، ايجاد شدند و مردم را نيز به تبعيت از اين فرقهها تشويق میكردند.
حجتالاسلام والمسلمين رضا مختاری، رئيس موسسه كتابشناسی شيعه، در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، در پاسخ به اين سوال كه آيا میتوان، امام صادق(ع) را با توجه به تربيت چند هزار شاگرد در حوزههای مختلف، بانی اولين دانشگاه جهان اسلام، ناميد، گفت: تعبير دانشگاه در اين رابطه با توجه به مفهومی كه امروزه از اين جايگاه در ذهن مردم وجود دارد، شايد تعبير دقيقی نباشد؛ زيرا اين تعبير امروزه به جايی گفته میشود كه دانشجويان، در سر ساعت معين در يك محل حضور میيابند و واحدهايی انتخاب و در رشتهای مشخص تحصيل میكنند.
وی افزود: اگر منظور از دانشگاه، به معنی عام گرفته شود، همانگونه كه برخی از ادبا، پژوهشگران و علما، چنين تعابيری در خصوص برخی از مفاهيم به كار میبرند، میتوان چنين امری را مورد نظر داشت؛ به عنوان مثال در پژوهش مرحوم پاك نژاد با عنوان «اولين دانشگاه؛ آخرين پيامبر(ص)»، چنين مفهوم عامی در نظر گرفته شده است.
رئيس موسسه كتابشناسی شيعه، با اشاره به تربيت چهارهزار شاگرد از سوی امام صادق(ع) و نقش اين مسئله در توسعه علوم اسلامی، اظهار كرد: حضرت امام صادق(ع) نقش بسيار مهمی در توسعه علوم به خصوص علوم خاص اهل بيت(ع) و علوم وحيانی داشتند و به همين دليل، مكتب آن حضرت، همواره با حضور گسترده مردم و علما از بلاد مختلف همراه بود، نام اين افراد در تاريخ ذكر شده است.
وی تصريح كرد: حضرت امام صادق(ع) در طول زندگی ولايی خويش، شاگردان و محدثان بسياری را پرورش دادند كه تعداد آنان در اين سالها، در كتب مختلف به اشكال مختلف با متغيرهای عددی متفاوت و گاه نزديك به هم ذكر شده است كه اكثر آنها حول و حوش همين تعداد (چهار هزار نفر) است؛ ولی بايد اين مطلب را به ياد داشت كه اين تعداد شاگرد كه برای حضرت ذكر كردهاند، به شكل خاصی در ميان شاگردان، گنجانده شدهاند.
اين پژوهشگر حوزوی با اشاره به اين مطلب كه اين گونه نبوده است كه اين تعداد شاگرد در يك مكتب خاص و مشخص و در يك زمان مشخص، در درس حضرت حاضر شوند، اظهار كرد: نمی توان اين تصور را ايجاد كرد كه اين تعداد شاگرد به شكل منظم و آكادميك در كلاس درس حضرت حاضر میشدند و به فراگيری علوم میپرداختند؛ بلكه بسياری از اين اشخاص، محدثين حديث از حضرت بودند كه برخی از آن ها صدها روايت و برخی ديگر در طول عمر خويش دو حديث از ايشان شنيده ونقل كردهاند كه به همين دليل آنان را در عداد شاگردان حضرت، آوردهاند.
رئيس موسسه كتابشناسی شيعه افزود: بسياری از شاگردان حضرت، افرادی بودند كه در درس حضرت حضور میيافتند، عدهای ديگر در كنار حضرت حضور داشتند و فرمايشات گرانسنگ ايشان را به ديگران منتقل میكردند؛ بسياری ديگر از اين افراد، افرادی بودند كه سوالات علمی خود را از حضرت میپرسيدند و پاسخهای خود را نيز دريافت میكردند.
مختاری با اشاره دايره علوم تدريسی امام صادق(ع) به شاگردان، گفت: شعاع تدريس علومی كه از سوی حضرت صورت میگرفت، وسيع بود ولی وظيفه و ماموريت امام در اشاعه علوم، ويژگی خاصی داشت كه نبايد آن را در تدريس علوم جزيی چون فيزيك و شيمی و... محدود كرد؛ به عنوان مثال هنوز مسئله شاگردی جابربن حيان كه ايشان را از شاگردان حضرت امام صادق(ع) عنوان كردهاند، قطع نشده است و بسياری از پژوهشگران در قطعيت اين مسئله تشكيك دارند و حتی عالمانی همچون نجاشی نيز نامی از ايشان در كتب خود نياورده است؛ ولی بايد به اين مسئله اشاره كرده كه وظيفه امام(ع) وظيفهای بنيادين، دارای افقی وسيعتر از آن چيزی است كه بخواهيم در سطح يك استاد فيزيك و شيمی ايشان را ارزيابی كنيم؛ بلكه وظيفه ايشان، راهنمايی و هدايت بشر به سوی تعالی و كمال است و آموزش ساير علوم از جمله فيزيك و شيمی و طب كه از عهده انسانهای ديگر بر میآيد، هدف اصلی آن حضرت نبوده است.
وی افزود: متاسفانه يكی از آسيبهای حوزه مطالعاتی پيرامون امام صادق(ع)، عدم تببين دقيق بسياری مباحث اصلی در پژوهشهای علمی است به شكلی كه برخی از اين كتب، با دادههای دقيق علمی تاليف نمیشوند و بعضا نكاتی غير از آنچه در واقع وجود داشته است، بيان كردهاند؛ به عنوان مثال سالها پيش كتابی 15 صفحهای به نام «امام جعفر صادق(ع) متفكر جهان شيعه» از سوی يكی از مترجمان و نويسندگان، ترجمه شده كه اين كتاب پانزده صفحهای، به يك مرتبه با اوراق بسيار بيشتر از متن اصلی منتشر میشود و نويسنده هر آنچه كه دوست دارد به متن اصلی اضافه میكند و جالب است كه اين كتاب به عنوان يكی از كتب مورد مراجعه بسياری از جوانان نيز استفاده میشده است.
اين پژوهشگر حوزوی با بيان اين مطلب كه معرفی الگوهای پژوهشی به جوانان، طلاب و دانشجويان جستجوگر در حوزه تاريخ اسلام و تاريخ ائمه(ع)، به ويژه امام صادق(ع)، ضروری است؛ تصريح كرد: در اين زمينه كتبهايی از جمله، كتاب، الامام الصادق(ع) والمذاهب الاربعه، اثر اسد حيدر است كه اين كتاب توسط دانشگاه اديان در هشت جلد به فارسی ترجمه شده است؛ از كتابهای مفيدی است كه در اين زمينه میتواند به پژوهشگران، كمك شايانی كند، كتابی با عنوان اصحاب امام صادق(ع)، از مرحوم علی محدث زاده، فرزند محدث قمی است كه در اين كتاب نيز نويسنده به ذكر ياران و اصحاب اين امام همام، اشاره كرده است.
وی عصر امام صادق(ع) را عصر شكوفايی مباحث فقهی اهل بيت(ع) و توسعه آن در بين مردم، عنوان كرد و گفت: امام صادق(ع)، روايتگر فقه نبوی بودند و بدون شك اگر روايات فقهی ايشان نبود، مشكلات عديدهای در حل اين مباحث بوجود میآمد؛ در زمان ائمه اطهار(ع) پيش از امام صادق(ع)، كلياتی از اين مباحث فقهی بيان شده بود و در زمان امام حسن(ع) و امام حسين(ع) و امام سجاد(ع) همچون زمان اين امام همام، مجالی برای بيان و ثبت اين روايات وجود نداشت و يا به دست ما نرسيده است؛ ولی به جرات میتوان گفت كه هشتاد درصد روايات فقهی ما از دو امام باقر و صادق(ع) ذكر شده است كه كليد حل بسياری از مشكلات علمی در اين حوزه هستند.
مختاری با اشاره به تلاش گسترده دستگاه خلافت عباسی برای از بين بردن حاكميت علمی و فقهی و مرجعيت امام صادق(ع)، اظهار كرد: يكی از ابزارهای دستگاه خلافت در مقابل اين امام همام، بها دادن به مذاهب فقهی و ترويج آنها بود كه به همين جهت در اين زمان، مكاتب ديگری در مقابل فقه امام جعفر صادق(ع)، ايجاد شدند و مردم را نيز به تبعيت از اين فرقهها تشويق میكردند؛ در ميان شاگردان امام صادق(ع) نام صاحبان اين فرقهها هم به چشم میخورد كه همانگونه كه گفته شد دستگاه خلافت نقش بسيار مهمی در نزج اين فرقهها داشت و اين گونه نبود كه كسی شاگرد ايشان باشد و بعد بخواهد برای خودش يك فرقه مذهبی و فقهی ايجاد كند؛ بلكه مكتبسازی از ابزارهای دستگاه حاكم آن زمان بود.
مكتبسازی؛ حربه دستگاه خلافت در برابر جريان عظيم علمی امام صادق(ع)
گروه حوزههای علميه: دستگاه خلافت عباسی تلاش گستردهای برای از بين بردن حاكميت علمی، فقهی و مرجعيت امام صادق(ع)، انجام میداد؛ يكی از ابزارهای دستگاه خلافت، بها دادن به مذاهب فقهی و ترويج آنها بود، در اين زمان، مكاتب ديگری در مقابل فقه امام جعفر صادق(ع)، ايجاد شدند و مردم را نيز به تبعيت از اين فرقهها تشويق میكردند.
حجتالاسلام والمسلمين رضا مختاری، رئيس موسسه كتابشناسی شيعه، در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، در پاسخ به اين سوال كه آيا میتوان، امام صادق(ع) را با توجه به تربيت چند هزار شاگرد در حوزههای مختلف، بانی اولين دانشگاه جهان اسلام، ناميد، گفت: تعبير دانشگاه در اين رابطه با توجه به مفهومی كه امروزه از اين جايگاه در ذهن مردم وجود دارد، شايد تعبير دقيقی نباشد؛ زيرا اين تعبير امروزه به جايی گفته میشود كه دانشجويان، در سر ساعت معين در يك محل حضور میيابند و واحدهايی انتخاب و در رشتهای مشخص تحصيل میكنند.
وی افزود: اگر منظور از دانشگاه، به معنی عام گرفته شود، همانگونه كه برخی از ادبا، پژوهشگران و علما، چنين تعابيری در خصوص برخی از مفاهيم به كار میبرند، میتوان چنين امری را مورد نظر داشت؛ به عنوان مثال در پژوهش مرحوم پاك نژاد با عنوان «اولين دانشگاه؛ آخرين پيامبر(ص)»، چنين مفهوم عامی در نظر گرفته شده است.
رئيس موسسه كتابشناسی شيعه، با اشاره به تربيت چهارهزار شاگرد از سوی امام صادق(ع) و نقش اين مسئله در توسعه علوم اسلامی، اظهار كرد: حضرت امام صادق(ع) نقش بسيار مهمی در توسعه علوم به خصوص علوم خاص اهل بيت(ع) و علوم وحيانی داشتند و به همين دليل، مكتب آن حضرت، همواره با حضور گسترده مردم و علما از بلاد مختلف همراه بود، نام اين افراد در تاريخ ذكر شده است.
وی تصريح كرد: حضرت امام صادق(ع) در طول زندگی ولايی خويش، شاگردان و محدثان بسياری را پرورش دادند كه تعداد آنان در اين سالها، در كتب مختلف به اشكال مختلف با متغيرهای عددی متفاوت و گاه نزديك به هم ذكر شده است كه اكثر آنها حول و حوش همين تعداد (چهار هزار نفر) است؛ ولی بايد اين مطلب را به ياد داشت كه اين تعداد شاگرد كه برای حضرت ذكر كردهاند، به شكل خاصی در ميان شاگردان، گنجانده شدهاند.
اين پژوهشگر حوزوی با اشاره به اين مطلب كه اين گونه نبوده است كه اين تعداد شاگرد در يك مكتب خاص و مشخص و در يك زمان مشخص، در درس حضرت حاضر شوند، اظهار كرد: نمی توان اين تصور را ايجاد كرد كه اين تعداد شاگرد به شكل منظم و آكادميك در كلاس درس حضرت حاضر میشدند و به فراگيری علوم میپرداختند؛ بلكه بسياری از اين اشخاص، محدثين حديث از حضرت بودند كه برخی از آن ها صدها روايت و برخی ديگر در طول عمر خويش دو حديث از ايشان شنيده ونقل كردهاند كه به همين دليل آنان را در عداد شاگردان حضرت، آوردهاند.
رئيس موسسه كتابشناسی شيعه افزود: بسياری از شاگردان حضرت، افرادی بودند كه در درس حضرت حضور میيافتند، عدهای ديگر در كنار حضرت حضور داشتند و فرمايشات گرانسنگ ايشان را به ديگران منتقل میكردند؛ بسياری ديگر از اين افراد، افرادی بودند كه سوالات علمی خود را از حضرت میپرسيدند و پاسخهای خود را نيز دريافت میكردند.
مختاری با اشاره دايره علوم تدريسی امام صادق(ع) به شاگردان، گفت: شعاع تدريس علومی كه از سوی حضرت صورت میگرفت، وسيع بود ولی وظيفه و ماموريت امام در اشاعه علوم، ويژگی خاصی داشت كه نبايد آن را در تدريس علوم جزيی چون فيزيك و شيمی و... محدود كرد؛ به عنوان مثال هنوز مسئله شاگردی جابربن حيان كه ايشان را از شاگردان حضرت امام صادق(ع) عنوان كردهاند، قطع نشده است و بسياری از پژوهشگران در قطعيت اين مسئله تشكيك دارند و حتی عالمانی همچون نجاشی نيز نامی از ايشان در كتب خود نياورده است؛ ولی بايد به اين مسئله اشاره كرده كه وظيفه امام(ع) وظيفهای بنيادين، دارای افقی وسيعتر از آن چيزی است كه بخواهيم در سطح يك استاد فيزيك و شيمی ايشان را ارزيابی كنيم؛ بلكه وظيفه ايشان، راهنمايی و هدايت بشر به سوی تعالی و كمال است و آموزش ساير علوم از جمله فيزيك و شيمی و طب كه از عهده انسانهای ديگر بر میآيد، هدف اصلی آن حضرت نبوده است.
وی افزود: متاسفانه يكی از آسيبهای حوزه مطالعاتی پيرامون امام صادق(ع)، عدم تببين دقيق بسياری مباحث اصلی در پژوهشهای علمی است به شكلی كه برخی از اين كتب، با دادههای دقيق علمی تاليف نمیشوند و بعضا نكاتی غير از آنچه در واقع وجود داشته است، بيان كردهاند؛ به عنوان مثال سالها پيش كتابی 15 صفحهای به نام «امام جعفر صادق(ع) متفكر جهان شيعه» از سوی يكی از مترجمان و نويسندگان، ترجمه شده كه اين كتاب پانزده صفحهای، به يك مرتبه با اوراق بسيار بيشتر از متن اصلی منتشر میشود و نويسنده هر آنچه كه دوست دارد به متن اصلی اضافه میكند و جالب است كه اين كتاب به عنوان يكی از كتب مورد مراجعه بسياری از جوانان نيز استفاده میشده است.
اين پژوهشگر حوزوی با بيان اين مطلب كه معرفی الگوهای پژوهشی به جوانان، طلاب و دانشجويان جستجوگر در حوزه تاريخ اسلام و تاريخ ائمه(ع)، به ويژه امام صادق(ع)، ضروری است؛ تصريح كرد: در اين زمينه كتبهايی از جمله، كتاب، الامام الصادق(ع) والمذاهب الاربعه، اثر اسد حيدر است كه اين كتاب توسط دانشگاه اديان در هشت جلد به فارسی ترجمه شده است؛ از كتابهای مفيدی است كه در اين زمينه میتواند به پژوهشگران، كمك شايانی كند، كتابی با عنوان اصحاب امام صادق(ع)، از مرحوم علی محدث زاده، فرزند محدث قمی است كه در اين كتاب نيز نويسنده به ذكر ياران و اصحاب اين امام همام، اشاره كرده است.
وی عصر امام صادق(ع) را عصر شكوفايی مباحث فقهی اهل بيت(ع) و توسعه آن در بين مردم، عنوان كرد و گفت: امام صادق(ع)، روايتگر فقه نبوی بودند و بدون شك اگر روايات فقهی ايشان نبود، مشكلات عديدهای در حل اين مباحث بوجود میآمد؛ در زمان ائمه اطهار(ع) پيش از امام صادق(ع)، كلياتی از اين مباحث فقهی بيان شده بود و در زمان امام حسن(ع) و امام حسين(ع) و امام سجاد(ع) همچون زمان اين امام همام، مجالی برای بيان و ثبت اين روايات وجود نداشت و يا به دست ما نرسيده است؛ ولی به جرات میتوان گفت كه هشتاد درصد روايات فقهی ما از دو امام باقر و صادق(ع) ذكر شده است كه كليد حل بسياری از مشكلات علمی در اين حوزه هستند.
مختاری با اشاره به تلاش گسترده دستگاه خلافت عباسی برای از بين بردن حاكميت علمی و فقهی و مرجعيت امام صادق(ع)، اظهار كرد: يكی از ابزارهای دستگاه خلافت در مقابل اين امام همام، بها دادن به مذاهب فقهی و ترويج آنها بود كه به همين جهت در اين زمان، مكاتب ديگری در مقابل فقه امام جعفر صادق(ع)، ايجاد شدند و مردم را نيز به تبعيت از اين فرقهها تشويق میكردند؛ در ميان شاگردان امام صادق(ع) نام صاحبان اين فرقهها هم به چشم میخورد كه همانگونه كه گفته شد دستگاه خلافت نقش بسيار مهمی در نزج اين فرقهها داشت و اين گونه نبود كه كسی شاگرد ايشان باشد و بعد بخواهد برای خودش يك فرقه مذهبی و فقهی ايجاد كند؛ بلكه مكتبسازی از ابزارهای دستگاه حاكم آن زمان بود.
+ نوشته شده در چهارشنبه هجدهم مرداد ۱۳۹۱ ساعت 14:46 توسط پویا فرهادی
|
