کتاب زندگی

محمد انجم‌شعاع، مديرعامل اتحاديه مؤسسات قرآنی ـ مردمی كشور

محمد انجم‌شعاع، مديرعامل اتحاديه مؤسسات قرآنی ـ مردمی كشور در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) در رابطه با چگونگی استعدايابی مؤسسات قرآنی گفت: ما اول بايد قبل از ورود به مباحث استعداديابی در موضوع قرآن، استعداد‌های قرآنی را تعريف كنيم؛ اگر به يك تعريف واحدی در موضوع استعداد‌ها و نخبه‌های قرآنی برسيم، قطعا به يك مجموعه‌ای از افراد می‌رسيم كه در اين موضوع يا بالقوه و يا بالفعل توانمندی‌های خاصی دارند كه در اين ورطه بايد روی آنها كار كنيم.

وی ادامه داد: متأسفانه در سنوات گذشته به‌صورت جدی روی مؤلفه‌های استعداد‌ها و نخبه‌های قرآنی كار جدی صورت نگرفته است و به‌صورت اوليه وقتی ما می‌گوييم يك استعداد قرآنی در اذهان ما يك قاری و يك حافظ متصور می‌شود، گر چه اين‌ها به شكوفه‌ها و افتخارات مجموعه‌های قرآنی هستند.

لزوم بسط رشته‌های تخصصی جهت پوشش نخبگان قرآنی در همه عرصه‌ها

انجم‌شعاع تأكيد كرد: اما سؤال اين است كه آيا كسی كه توانايی بحث تأليف آموزه‌های قرآنی را دارد يعنی در بحث تأليف كتب بوده هم شامل اين مجموعه استعدادها می‌شود؛ يا در موضوع تفسير و يا در موضوع مسائلی از جمله آی‌تی و مولتی مديا با زمينه‌های قرآنی هم اقدام به استعدادسنجی می‌شود؟، آيا فراتر از قاری و يا حافظ امروز كسی كه در حوزه ساخت فيلم كار می‌كند، نيز می‌تواند يك استعداد بالقوه و يا بالفعل قرآنی باشد.

وی در ادامه با ذكر مثالی در حوزه فيلم‌سازی قرآنی اظهار كرد: ما در موضوع فيلم حضرت يوسف(ع) كه فيلمی با موضوع قرآنی بود، شاهد بوديم كه به مراتب كاری انجام گرفت كه نشان از استعداد ويژه كارگردان و سپس مجموعه عوامل آن بوده و توانستند اين استعداد را به منصه ظهور برسانند.

انجم‌شعاع كه خود از حافظان قرآن نيز است، بيان كرد: بنابراين قبل از ورود به بحث استعداديابی، آن هم توسط مؤسسات قرآنی بايد گفت، نه تنها در مؤلفه‌ها و شاخصه‌های استعداديابی كار جدی حداقل توسط ما ديده نشده ـ كه البته شايد برخی از سازمان‌های خدوم قرآنی اين كار را كرده باشند ـ بلكه به نظر می‌آيد كار جدی نيز صورت نگرفته است.

انجم‌شعاع ادامه داد: از سويی ديگر مؤسساتی كه مجری سياست‌های مجموعه‌های دولتی هستند و خود نيز سياست‌های كلان را تصويب می‌كنند، هنوز به‌صورت جدی وارد اين حوزه نشده‌اند؛ برای توضيح بايد گفت، اولا اين مؤسسات به صورت جدی وارد بحث استعداديابی نشده‌اند، هر چند ما الان در مجموعه‌هايی از كشور مؤسسات پراكنده‌ای داريم كه عمدتا از گذشته‌های دور ثقل برنامه‌های آنها بر اين اساس بوده كه استعداد‌ها را شكوفا كنند، با اين تفاوت كه در اين گونه مؤسسات استعداديابی صورت نمی‌گيرد، بلكه استعداد‌ها با مراجعه به اين مراكز از آن قابليت‌های مؤسسات استفاده می‌كنند و استعداد‌های نهفته و يا ظرفيت‌های بالقوه خود را بالفعل می‌كنند.

بهره‌مندی از توان مجموعه‌های مردمی؛ زيربنای پرورش نخبگان قرآنی در كشور

مديرعامل مؤسسات قرآنی ـ مردمی كشور در رابطه با نقش مؤسسات قرآنی با توجه به مردمی بودن فعاليت آنها در زمينه نخبه‌پروری مردم در جامعه گفت: بنده نه به اعتبار مسئوليت فعلی، بلكه به عنوان يك عضو خانواده قرآنی كشور، اعتقادم بر اين است كه آنهايی كه امروز به عنوان نخبه‌های قرآنی در كشور از حضورشان بهره‌مند می‌شويم، در مجموعه‌های مردمی استعداهايشان به فعليت رسيده است.

وی در ادامه در رابطه با ظرفيت‌های مردمی و توان پرورش بسياری از استعداد‌های قرآنی گفت: اكثر قراء و حفاظ برتر كشور در هيئت‌های قرآنی، جلسات قرآن مردمی، در مساجد و يا منازل و مؤسسات قرآنی مردمی با حضور اساتيد بزرگ آموزش‌ ديده‌اند و استعداهايشان به منصه ظهور رسيده است.

اكثر نخبگان قرآنی كشور در دامن فعاليت‌های مردمی پرورش يافته‌اند

انجم‌شعاع تصريح كرد: بنابراين منهای كارها و اقداماتی كه اخيرا توسط سازمان دارالقرآن و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شكل گرفته است ـ كه اين هم در سنوات اخير بوده ـ تمامی آ‌ن‌هايی كه امروزه به عنوان دارايی و گنجينه‌ فعلی قرآنی كشور محسوب می‌شوند، از افراد و نخبه‌ها، در همان مجموعه‌های مردمی پرورش يافته‌اند و اگر قرار است اتفاق زيباتری شكل بگيرد بايد بيش از پيش به مجموعه‌های قرآنی، چه مؤسسات و چه هيئات قرآنی متوسل شويم و از توان اجرايی آنها بهره‌مند گرديم.

مديرعامل اتحاديه مؤسسات قرآنی مردمی كشور در پاسخ به اين سؤال كه مؤسسات قرآنی و تشكل‌های مردمی در پرورش خلاقيت آيا به‌صورت كاربردی عمل می‌كنند يا خير، گفت: تقريبا اكثر مؤسسات قرآنی، ثقل برنامه خود را بر نيازهای روزمره و ملموس‌تر منعطف كرده‌اند؛ متخصصان قرآنی امروز به مصابه نان شب مردم می‌مانند كه اولی‌تر از كارهای ديگری كه برخی نيازهای جدی افراد هستند به حساب می‌آيند و سوز و عطشی كه امروز توسط مخاطبان برای حضور در مؤسسات قرآنی جود دارد شاهدی بر اين مدعا است، اما برخی از مؤسسات و يا محدودی از مؤسسات قرآنی وارد اين عرصه يعنی نخبه‌پروری شده‌اند ولی اين مراكز از آن جمله‌اند كه در موضوع نخبه‌پروری از ابتدا فعال بوده‌اند و توسط نخبگانی نيز اداره می‌شوند.

نخبگان قرآنی مدیریت موفق‌تری در مؤسسات تخصصی نخبه‌پرور داشته‌اند

وی در ادامه تصريح كرد: مشخص است كسانی كه خود از نخبگان برتر جامعه بوده‌اند و مرحله نخبگی را از مرحله صفر تا صد طی كرده‌اند امروز پرچم‌دار نخبه‌پروری هستند و با ايجاد مؤسسات توانمند وارد اين عرصه شده‌اند؛ به عنوان مثال ما در بحث نخبگان موجود، استاد حسين‌علی شريف كه از اساتيد قرآنی بوده و اذان زيبايی را قرائت كرده‌اند، كه از برترين‌ها اذان كشور است را داريم كه وی در حال حاضر مؤسسه قرآنی دارد و روشن است كه در چنين مؤسسه‌ای نخبگان قرآنی با حضور اساتيد و روش‌هايی كه خود طی كرده‌اند وارد عرصه نخبه‌پروری شوند، موفق‌تر خواهند بود.

مديرعامل مؤسسه جامعة‌الثقلين تهران در رابطه با نحوه عملكرد مديران مؤسسات قرآنی جهت پرورش خلاقيت‌ها و استعداد‌های قرآنی در كشور گفت: امروز مؤسسات قرآنی وارد عرصه نخبه‌پروری به‌صوت جدی و تمام و كمال نشده‌اند يعنی تمام مؤسسات ما اين مأموريت خود را نخبه‌پروری است، نپذيرفته‌اند و اتفاقا درست هم همين است؛ ما اگر قرار باشد كه نخبه‌پروری را در جامعه رشد دهيم بايد مؤسسات برتری كه توانمندی آن را دارند را وارد اين موضوع كرده كه در غير اين صورت آن موضوع نخبه‌پروری از بين می‌رود.

نیازمند تأسیس 2 تا 3 مؤسسه تخصصی جهت نخبه‌پروری در هر استان هستیم

وی ادامه داد: در حال حاضر ما در هر استان نياز تأسيس 2 تا 3 مؤسسه و حداكثر 3 مؤسسه توانمند از سوی سازمان‌های ناظری هستيم كه با جامعيت بر فعاليت‌های اين مراكز نظارت ‌كنند، مراكزی كه مأمور شوند كه با ورود به اين عرصه، خود را از كارهای روزمره جاری كه ساير مؤسسات انجام می‌دهند منفك كنند؛ بنابراين وقتی ما می‌خواهيم به نخبه‌پروری در مؤسسات قرآنی بپردازيم بايد بگوييم در مؤسسات تعيين‌شده نه همه مؤسسات، و اين بايد سازماندهی شود.

انجم‌شعاع تصريح كرد: در حال حاضر سازمان دارالقرآن و وزارت ارشاد وارد اين عرصه شده‌اند و امسال نيز سنگ بنای برخی از مؤسسات را با هدف نخبه‌پروری، گذاشته‌اند كه اين مؤسسات به‌دنبال نخبه‌پروری باشند و مقدمه آن نيز اين است كه اين مؤسسات بر اساس يك برنامه مدون ابتدا استعداد‌ها را شناسايی كنند.

لازمه شناسایی نخبگان قرآنی در کشور تعاملات مؤسسات قرآنی بزرگ است

وی تأكيد كرد: به اعتقاد بنده لازمه اين شناسايی تعامل نزديك مؤسسات با مجموعه‌های بزرگی است كه با نسل آينده سرو كار دارند؛ اين استعداد‌ها بايد شناسايی شده و به سمت و سوی مؤسساتی كه برنامه‌های خود را بر اساس نخبه‌پروری تعريف كرده‌ و به‌صورت تخصصی در اين زمينه‌ها به فعاليت می‌پردازند، سوق داده شوند.

مديرعامل مؤسسات قرآنی ـ مردمی كشور بيان كرد: به اين شكل مجموعه‌ای از نخبگان قرآنی تشكيل می‌شود كه مانند نخبگان علمی كشور در المپياد‌های مختلف رشته تخصصی خود شناسايی و تفكيك می‌شوند.

وی در رابطه با امكانات مورد نياز مؤسسات قرآنی جهت سنجش سطح هوشی و استعداد افراد گفت: برای بحث استعداديابی لازمه آن در موضوعات مختلف ابزار مختلف است به عنوان مثال در بحث قرائت ما نيازمند اساتيد مجربی هستيم كه بتوانند تشخيص دهند كه اين يك فرد قدرت صدای زيبايی دارد و اين آمادگی دارد كه يكی از سبك‌های قرائت را پذيرا بوده و در اين مسير آموزه‌های تخصصی خود را ادامه دهد.

گام اول در پرورش نخبگان قرآنی، شناسایی این افراد است

انجم‌شعاع ادامه داد: اما نكته مهم اين است كه اين فرد از نظر هنجره و ميزان آمادگی برای اجرای اين نغمات در گام اول شناسايی شود و اين تشخيص هم با ابزار انسانی امكان‌پذير است؛ يعنی نيروی متخصصی كه بتواند سنجش ميزان توانمندی اين فرد در اجرای اين نغمات را مورد ارزيابی قرار دهد.

وی ادامه داد: در موضوع حفظ هم به طور طبيعی به اصطلاح يك فرمول روشن داريم و آن هم اين است كه افراد در يك زمان‌بندی مشخص چه قدر آمادگی دارند محفوظات قرآنی خود را به حافظه بسپارند و در كنار سرعت حفظ، بايد بعد از مدت كوتاهی وی را ارزيابی كنند كه حافظه اين فرد كه به اين مؤسسه مراجعه كرده و می‌خواهد مورد تمرين قرار گيرد از لحاظ تثبيت محفوظات در چه حدی است كه البته در موضوع قرائت و حفظ به اين صورت می‌توان عمل كرد و بايد در موضوعات ديگر هم به صورت جزئی و تخصصی وارد عرصه شويم.

اين حافظ قرآن كريم ادامه داد: در تمامی موضوعات نيازمند اين هستيم كه اساتيد و يا هيئتی در زمينه كارشناسی به صورت فنی معيارهايی را تعريف كنند و آن معيارها برای افراد در رشته‌های مختلف مورد سنجش قرار گيرد ولی متأسفانه تا كنون اين امر صورت نگرفته است.

وی ادامه داد: به عنوان مثال اگر كسی بخواهد امروز به عنوان يك هنرپيشه در سينما وارد شود، طبيعی است هيئتی تشكيل می‌شود و قابليت‌های فرد را بر اساس شاخص‌هايی برای كارهای بعدی تعيين می‌كنند؛ در اين رابطه نياز به كارهای سخت‌افزاری نداريم بلكه نيازمنديم شاخص‌هايی را توسط هيئت‌های مشخصی تعريف كنيم و آن هيئت‌ها شاخص‌های افراد را برای موضوعات مورد نظر ارزيابی كنند.

لزوم ایجاد گروه‌های کارشناسی در رشته‌های تخصصی قرآن

اين مسئول در رابطه با مشكل اصلی اين زمينه گفت: مشكل اصلی اين است كه ما استعداد‌های قرآنی را صرفا در يك رشته تعريف می‌كنيم اما اگر اين امر توسعه پيدا كند، به طور طبيعی بايد برای هر رشته خاص، يك گروه كارشناسی داشته باشيم تا شاخص‌ها را تعريف كند و اين امر در هر استان بسط يابد يعنی در هر استان هيئتی تشكيل شود؛ مثلا در موضوع قرائت كسی يا كسانی كه بتوانند افراد را در موضوع قدرت هنجره و قدرت صوت، قدرت گيرايی فرد در نغمات قرآنی، اجرای نغمات و ... ارزيابی كنند، تشكيل شود و به همين صورت در تمامی رشته‌های قرآنی اين امر صورت گيرد.

وی يادآور شد: بنابراين امكانات نرم‌افزاری خاصی در گام شناسايی نياز نيست بلكه همتی می‌طلبد كه بايد در مجموعه قرآنی كشور شكل گيرد و ما به استعداد‌های قرآنی بسنده نكنيم و به سمتی رويم كه استاد‌هايی مانند، پرهيزگار، كريم منصوری و ... در جامعه داشته و پرورش دهيم.