لزوم تدوين طرح جامع تدريس قرآن كريم
اسدتاش تأكيد كرد:
لزوم تدوين طرح جامع تدريس قرآن كريم
گروه فعاليتهای قرآنی: مدرس علوم و فنون قرآن كريم با تأكيد بر اينكه در آموزش قرآن نياز به سطحبندی مخاطبان داريم، گفت: در اين زمينه همچنين بايد طرح جامع تدريس قرآن تدوين شود.
محمدعلی اسدتاش، مدرس علوم و فنون قرآن كريم و مدير دفتر فعاليتهای قرآنی دانشگاه قم در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه قم، گفت: تدريس قرآن قدمتی به درازای تاريخ قرآن دارد و از ابتدای بعثت و نزول قرآن بر پيامبر اكرم(ص) به تصريح دوّمين آيه سوره جمعه «هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ ...؛ اوست آن كس كه در ميان بىسوادان فرستادهاى از خودشان برانگيخت تا آيات او را بر آنان بخواند...»، وظيفه رسول گرامی اسلام اين بود كه آيات الهی را بر مردم تلاوت كند و پس از تربيت، كتاب و حكمت را به آنها بياموزد. وی با بيان اينكه به عبارتی نخستين معلم قرآن پس از خدای حق تعالی كه در آيات اول و دوم سوره الرحمن فرمود «الرَّحْمَنُ ﴿۱﴾ عَلَّمَ الْقُرْآنَ ﴿۲﴾؛ [خداى] رحمان (۱) قرآن را ياد داد (۲)»، پيامبر اكرم(ص) است، اظهار كرد: آموزش قرآن از چنان اهميتی برخوردار است كه خداوند تعليم آن را بر خلقت انسان مقدم میدارد؛ لذا شايسته است اساتيد و معلمان قرآن كريم بر خود ببالند كه چنين جايگاه بلندی دارند. سردبير نشريه قرآنی فصل وصل ادامه داد: پيامبر اكرم(ص) میفرمايند: معلم القرآن يستغفر له كل شی حتی الحوت فی البحر؛ برای معلم قرآن همه موجودات طلب مغفرت میكنند حتی ماهيانی كه در دريا هستند، يا میفرمايند: من علم آية من كتاب الله تعالی كان له اجرها ما تليت؛ هر كس آيهای از قرآن كريم به كسی ياد دهد در ثواب و اجر قرآنآموز شريك است. اسدتاش تأكيد كرد: مرحوم علامه عسگری هم چنانچه در كتاب شريف خود «القرآن الكريم فی روايات المدرستين» در بيان معنی (اقرا) نوشته است كه قاری و مقری تنها اين نيست كه قرآن را با صوت زيبا و تجويد قرائت كند بلكه منظور از مقام اقرا كه شخص پيامبر اكرم(ص) و اصحاب آن حضرت درصدر اسلام به آن اهتمام داشتند تلاوت صحيح قرآن همراه با بيان تفسير و احكام آن است. وی اظهار كرد: روايتی از عبدالله بن مسعود وارد شده است كه پيامبر اكرم(ص) آيات قرآن را بهصورت 10 آيه 10 آيه آموزش میدادند و پس از تلفظ صحيح حروف و كلمات، تفسير و احكام آيات را توضيح میدادند و تا 10 آيه اول را بهطور كامل تمام نمیكردند به 10 آيه دوم نمیپرداختند. وی بيان كرد: از اين روايت استفاده میشود كه روش پيامبر اكرم(ص) در آموزش قرآن به اصحاب خاص خود جامع و فراگير بوده است و شامل قرائت صحيح، تفسير و تأويل شأن نزول میشده است اما در آموزش و تلاوت قرآن به ديگران بر حسب اهدافی كه داشتند متفاوت و به شكل عمومی بوده است. مدير دفتر فعاليتهای قرآنی دانشگاه قم يادآور شد: آنچه در شيوه آموزش و تلاوت پيامبر(ص) موضوعيت و اهميت ويژه داشته است ابلاغ معانی آيات بوده است، هر چند كه به تعبير استاد شهيد مطهری در كتاب شناخت قرآن، زبان قرآن دو گونه است، زبان منطق و زبان احساس كه يكی با عقل و ديگری با دل و جان انسانها سر و كار دارد. اسدتاش با بيان اينكه آهنگ و آوای دلنشين قرآن غذای روح و جان آدمی را تغذيه میكند و معانی پر رمز و راز آن، عقلها را اغنا و تسخير میكند، تأكيد كرد: در آموزش قرآن ضمن سطحبندی مخاطبان لازم است به همه ابعاد و ويژگیهای ممتاز قرآن توجه شود. آوای دلنشین قرآن؛ غذای روح آدمی وی اركان آموزش قرائت قرآن كريم را استوار بر چهار پايه روخوانی، تجويد، صوت و لحن و وقف و ابتداء ذكر كرد و افزود: اگر روخوانی و تجويد را در هم ادغام كنيم میتوان گفت اجزای آموزش قرائت قرآن سه عنصر اساسی دارد. وی اظهار كرد: خوشبختانه پس از انقلاب كارهای زيادی توسط اساتيد، مؤسسات مختلف قرآنی در رابطه با تدريس قرائت قرآن انجام شده است، بهويژه دارالقرآن سازمان تبليغات اسلامی بههمت استاد خدام حسينی كه در دهه 60 با برگزاری دورههای تربيت مربی قرآن به قصد توسعه آموزش قرآن در كشور و ايجاد هماهنگی و انسجام در تدريس صحيح و عملی قرائت قرآن كريم گامهای بزرگی برداشت اما متأسفانه به دليل عدم ارتباط با ساير نهادهای قرآنی و فقدان يك طرح جامع قرآنی نتوانست به اهداف خود نائل شود. كارشناس برگزيده وزارت علوم در حوزه فرهنگی و قرآنی بيان كرد: آموزش و پرورش هنوز پس از گذشت سی سال از انقلاب در امر آموزش قرائت قرآن بهطور كامل موفق نبوده است، چه بسياری از دانشآموزان فارغالتحصيل مقطع متوسطه هستند كه نمیتوانند بهدرستی قرآن را روخوانی كنند و ما اكنون در دانشگاه با بخشی از دانشجويان روبهرو هستيم كه در قرائت صحيح و روخوانی قرآن ضعيف هستند در حالی كه دانشگاه محل آموزشهای عالی قرآن است. وی ادامه داد: در تدريس قرآن كريم بايد همه كارشناسان و اساتيد پيشكسوت و جوان بنشينند و يك روش مناسب با شرايط روز را معرفی كنند. در تدريس قرائت قرآن بايد بيشتر از جنبه عملی استفاده و كمتر به مطالب نظری پرداخته شود، البته مربی و معلم قرآن لازم است با تمام اصول و قواعد قرائت قرآن آشنايی داشته باشد و پس از علم كافی به قواعد بتواند با شيوه و روش مناسبی تدريس كند و معلم بايد طرح درس و برنامهريزی آموزشی داشته باشد. مدرس علوم و فنون قرآن كريم خاطرنشان كرد: مرحوم روزبه در دبيرستان اسلامی علوی كتابچه مختصر و بسيار مفيدی چاپ كرده بود به نام روش آسان در خودآموز روخوانی قرآن كريم كه در اين جزوه بر خلاف كتابها و روشهای جديد آموزش قرائت قرآن از كلمات سخت و مشابه جهت تمرين استفاده شده است و كسی اگر به خوبی لغات اين جزوه را تمرين و تكرار كند میتواند همه كلمات دشوار قرآن را به آسانی بخواند، يكی از ويژگیهای اين كتابچه رعايت سير و مراحل آموزش روخوانی قرآن است كه حركت از روخوانی به سوی روانخوانی است. وی اظهار كرد: روشی كه جامعةالقرآن و مكتبالقرآن آموزش و پرورش برای كودكان پيش دبستانی برگزيده است با كمی اصلاح روش بسيار مناسبی است به شرطی كه فراگير شود و تداوم داشته باشد. مدير فعاليتهای قرآنی دانشگاه قم گفت: دستاندركاران امر آموزش و تدريس قرآن بايد يك سير آموزش قرآن برای همه مقاطع سنی در قرائت و مفاهيم قرآن تعريف كنند كه به هم پيوسته و بهدنبال هدف مشخصی باشد. وی ادامه داد: اگر در تدريس قرآئت قرآن تلفيقی از روشهای سنتی و جديد به كار گرفته شود و از وسايل كمك آموزشی مناسب مثل لابراتوار زبان، وسايل صوتی و تصويری استفاده شود آموزش قرائت قرآن تسهيل و تثبيت میشود. وی گفت: جامعيت و خلاقيت و هنر مربی در تدريس قرآن يكی از عوامل مهم ديگری است كه بسيار حائز اهميت است؛ لذا تشكيل گروههای سه نفری با تعيين سر گروه همراه با ايجاد رقابت صحيح بين آنها به شكل مقابله آيات و همخوانی يكی از شيوههای موفقی است كه در گذشته در مكتبخانهها رايج بوده است. لزوم تلفیق روش سنتی و جدید در آموزش قرآن اسدتاش تصريح كرد: ختم قرآن از ابتدا تا انتهای قرآن و نظارت قرآنآموزان قديمی و با سابقه بر روند پيشرفت قرآنآموزان جديد و استفاده از قرآنآموزان با سابقه در كنار مربی بهعنوان دستياران وی در روشهای سنتی سابق مرسوم بوده كه متأسفانه الان به آن توجه نمیشود. وی ابراز كرد: بنده قبل از انقلاب به خاطر دارم كه پيرزن متدينی به نام مشهدی خانم در محله ما زندگی میكرد كه هر سال تعطيلات تابستان حياط منزل خود را مفروش میكرد و به خواهش اوليای دانشآموزان با دريافت هدايای ناچيز از دختران و پسران دبستانی در گروههای سنی مختلف ثبت نام میكرد و در سه ماه تعطيلات تابستان به آنها به سبك سنتی قرآن آموزش میداد هرگز فراموش نمیكنم وقتی قرآنآموزی موفق به تكميل دوره و ختم قرآن میشد طی مراسم با شكوهی با ذكر هزاران درود و صلوات او را تا منزل مشايعت میكردند و همه اهل محل از موفقيت قرآنآموز با خبر میشدند و به او تبريك میگفتند و هديه میدادند متأسفانه در روشهای جديد ما اين آداب و مراسم منسوخ شده است. وی يادآور شد: اكنون آموزش قرآن بيشتر شكل نظری به خود گرفته است و كمتر به متن قرآن مراجعه میشود البته ناگفته نماند كه هماكنون آموزش قواعد روخوانی، تجويد، صوت و لحن و حتی وقف و ابتداء بسيار اصولی و قانونمند شده و دانش قرائت قرآن پيشرفت كرده است. وی در خاتمه از دستاندركاران برگزاری جشنواره شيوههای نوين آموزش قرآن قدردانی كرد.
